TBDY 2018’e Göre Statik Projelerde En Sık Yapılan 10 Hata

Türkiye gibi yüksek deprem riski taşıyan bir ülkede, yapı tasarımı yalnızca hesap yapmak değildir. Yapının deprem davranışını doğru öngörmek, yük yolunu doğru kurmak ve yönetmelik gerekliliklerini doğru yorumlamak gerekir.

Statik projelerde yapılan hataların önemli bir kısmı yazılım kaynaklı değil; modelleme kabulleri, detaylandırma eksiklikleri ve mühendislik muhakemesi hatalarından kaynaklanır.

 

Statik Projelerde En Sık Yapılan Hatalar

1. Eksik veya Yanlış Zemin Kabulü Yapmak

Tasarımın en temel basamağı olan zemin verileri, temel tipini ve yapının oturma dengesini doğrudan belirler. Zemin parametrelerinin hatalı alınması, taşıma gücü problemlerine ve beklenmedik oturmalara davetiye çıkarır. Zemin verisi eksik olan bir modelleme, mühendislik açısından temeli olmayan bir kurgudan ibarettir.

2. Burulma Düzensizliğini İhmal Etmek

TBDY 2018 standartlarına göre A1 düzensizliği kontrolü, sistemin dengesi için hayati önem taşır. Bu kontrol yapılmadan kurgulanan taşıyıcı sistemler, deprem anında beklenmeyen dönme etkilerine maruz kalarak dengesiz bir davranış sergiler ve yapısal bütünlüğü tehlikeye atar.

3. Kısa Kolon Etkisini Gözden Kaçırmak

Bant pencereler veya kısmi dolgu duvarlar gibi kat içi kısıtlamalar, kolonların efektif boyunu istem dışı kısaltır. Bu durum kesme kuvvetinin aşırı artmasına ve gevrek kırılmaların oluşmasına neden olur. Tasarım aşamasında bu mimari detayların statik modele doğru işlenmesi kritik bir zorunluluktur.

4. Perde Yerleşiminde Dengesizlik Oluşturmak

Taşıyıcı perdelerin plan düzleminde düzensiz yerleştirilmesi veya sadece tek bir yönde yoğunlaştırılması, yapıda burulma etkisini tetikler. Perde elemanlarının kütle ve rijitlik merkezi ile uyumlu şekilde dağıtılmaması, sistem davranışını olumsuz etkileyen en temel tasarım hatalarından biridir.

5. Güçlü Kolon – Zayıf Kiriş İlkesini Sağlamamak

Modern deprem tasarımının ana prensibi, olası bir sarsıntıda plastik mafsalların kolonlar yerine kirişlerde oluşmasıdır. Kolonların kirişlerden daha zayıf kaldığı tasarımlar, kat mekanizması oluşmasına ve yapının ani göçme riskine girmesine yol açar.

6. Birleşim Bölgesi Tasarımını İhmal Etmek

Kolon-kiriş birleşimleri, kesme taleplerinin en yüksek olduğu ve sargı donatısının kritik önem kazandığı noktalardır. Bu bölgelerin tasarımını yalnızca yazılımın otomatik çıktılarına bırakmak yerine, mühendislik vizyonuyla detaylı bir tahkikten geçirmek gerekir.

7. Malzeme Kabullerinin Gerçekçi Olmaması

Analiz sırasında seçilen beton sınıfı ve çelik değerlerinin sahadaki uygulama ile örtüşmemesi, tasarımın tüm güvenlik katsayılarını geçersiz kılar. Proje değerlerinin şantiye gerçekleriyle uyumlu ve uygulanabilir olması, yapı güvenliğinin ön şartıdır.

8. Göreli Kat Ötelemesi Kontrolünde Yetersizlik

Kat ötelemesi kontrolleri sadece yönetmeliklerin zorunlu kıldığı bir rakam değil, aynı zamanda yapının hasar alma sınırıdır. Sınır değerlerin aşılması durumunda hem taşıyıcı sistemde hem de mimari elemanlarda ağır hasarlar meydana gelir; bu yüzden deplasman kontrolü titizlikle yapılmalıdır.

9. Donatı Detaylandırma Eksikliklerine Yer Vermek

Statik hesaplar ne kadar doğru olursa olsun, aderans boyu, bindirme detayları ve etriye sıklaştırması gibi detaylar eksikse o proje sahada risk taşır. Uygulanamaz veya eksik bırakılan donatı detayları, kağıt üzerindeki güvenliğin şantiyeye aktarılmasını engeller.

10. Yazılım Sonuçlarına Sorgusuz Güvenmek

Mühendislikte yapılan en büyük hata, yazılımın ürettiği her sonucu mutlak doğru kabul etmektir. Unutulmamalıdır ki yazılım sadece bir araçtır ve sonuç üretir; bu sonuçları yorumlamak, irdelemek ve mühendislik süzgecinden geçirerek doğrulamak gerçek mühendisin sorumluluğudur.

Güncel Yaklaşım: Mevzuat ve Tasarım Eğilimleri

Mevcut TBDY 2018 yürürlüktedir. Ancak sektörde:

• perde kullanımının artması

• zemin etkilerinin daha hassas ele alınması

• performans analizlerinin yaygınlaşması

gibi eğilimler dikkat çekmektedir.

Bu gelişmeler, mühendislik yaklaşımının giderek daha analitik ve performans odaklı hale geldiğini göstermektedir.